Czy uczeń może w czasie lekcji wyjść do toalety?

Prawa dziecka w kontekście korzystania z toalety
Zgodnie z Konwencją o prawach dziecka, która obliguje państwa do zapewnienia dzieciom prawa do poszanowania ich godności i stanu zdrowia – każde dziecko ma prawo do zaspokajania swoich podstawowych potrzeb, takich jak m.in. potrzeba korzystania z toalety. Artykuł 24 tej konwencji mówi o prawie dzieci do ochrony zdrowia oraz dostępu do opieki zdrowotnej, co obejmuje również higienę osobistą. W praktyce prawo dziecka do skorzystania z toalety powinno być szanowane w każdej sytuacji, także podczas lekcji.

• Art. 30 Konstytucji RP: Przyrodzona i niezbywalna godność człowieka stanowi źródło wolności i praw człowieka i obywatela. Jest ona nienaruszalna, a jej poszanowanie i ochrona jest obowiązkiem władz publicznych.
• Art. 72 Konstytucji RP: Rzeczpospolita Polska zapewnia ochronę praw dziecka.
• Art. 24 Konwencji o prawach dziecka, uchwalonej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych w 1989 r. i ratyfikowanej przez Polskę w 1991 r.: Państwa-Strony uznają prawo dziecka do jak najwyższego poziomu zdrowia, jak również są zobowiązane do podejmowania wszelkich właściwych i skutecznych kroków na rzecz zniesienia tradycyjnych praktyk przynoszących szkodę zdrowiu dziecka.
• Art. 28 Konwencji o prawach dziecka: Państwa-Strony zobowiązane są do podejmowania wszelkich właściwych środków zapewniających, aby dyscyplina szkolna była stosowana w sposób zgodny z ludzką godnością dziecka.
• Art. 68 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 14.12.2016 r. – Prawo oświatowe: Na dyrektorach szkół ciąży obowiązek stwarzania uczniom warunków harmonijnego rozwoju psychofizycznego poprzez aktywne działania prozdrowotne.

Regulaminy szkolne a życie
W wielu szkołach z wychodzeniem uczniów do toalety podczas lekcji nie ma żadnego problemu, jeśli nie zakłóca to przebiegu lekcji. W tych placówkach zazwyczaj uczniowie i nauczyciele cieszą się dużym wzajemnym zaufaniem. W niektórych szkołach obowiązuje jednak surowa zasada dopuszczająca takie wyjścia tylko podczas przerw, co może prowadzić do zwiększonego stresu i dyskomfortu uczniów. Niektórzy, z obawy przed reakcją nauczyciela lub negatywną oceną ze strony rówieśników, wolą powstrzymywać się od wyjścia do toalety nawet wtedy, gdy jest to bardzo trudne. To z kolei może prowadzić do problemów zdrowotnych. Uczniowie skarżą się na bóle brzucha lub problemy z oddawaniem moczu, które mogą wynikać z długotrwałego powstrzymywania się od załatwiania fizjologicznych potrzeb.

Uczniom zakazuje się wychodzenia do toalety w czasie lekcji, argumentując to przepisem mówiącym o tym, że to nauczyciel odpowiada za bezpieczeństwo ucznia w szkole, a pozwalając mu na wyjście z klasy w czasie lekcji, opiekun nie może wypełnić obowiązujących go przepisów. Działa zgodnie z prawem i nie chce narażać ucznia na niebezpieczeństwo – uczeń, który wyszedł w czasie lekcji do toalety nie przebywa bowiem pod nadzorem nauczyciela. Sprawa wydaje się być patowa. A przecież funkcjonuje szkolny monitoring, a na korytarzach dyżurują woźni...

Wyzwania i rozwiązania
Potrzeba publicznej debaty w sprawie możliwości korzystania ze szkolnych toalet podczas lekcji jest coraz większa. Dyskusji, która rozstrzygnęłaby problem, wynikający z dualizmu prawnego, raz na zawsze. Potrzeba rozmów i edukacji wszystkich członków szkolnej społeczności (uczniów, nauczycieli, rodziców, szkolnej administracji) w zakresie praw dzieci oraz ich potrzeb związanych ze zdrowiem i higieną. Zwłaszcza że, niestety, stan szkolnych toalet nie zawsze zachęca, by z nich skorzystać nawet na przerwie. Potrzeba ciągłego poszukiwania równowagi między wdrażaniem zasad pozytywnej dyscypliny a poszanowaniem indywidualnych potrzeb uczniów. Potrzeba zasad i zachowań opartych na zrozumieniu i empatii.

Oto kilka pomysłów na zmianę sytuacji:

• Edukacja społeczności szkolnej w zakresie praw dziecka, m.in. w kontekście korzystania z toalet, bezpieczeństwa, zdrowia i higieny. Budowanie świadomości i respektowanie faktu, że potrzeby fizjologiczne są ważne i zasługują na uwagę (nie można ich bagatelizować). Szkolenia mogą obejmować tematy takie jak empatia, budowanie wzajemnego zaufania, prawa dzieci oraz skutki „przetrzymywania” potrzeb fizjologicznych.
• Spotkania z rodzicami, na których poruszane są tematy szkolnych toalet zachęcające do rozmów z dziećmi o ewentualnych utrudnieniach w korzystaniu z ubikacji i potrzebie właściwych zachowań w tym miejscu (higiena, poszanowanie wspólnej przestrzeni itp.)
• Wspólne szukanie rozwiązań zmierzających do tego, by szkolne toalety były bezpieczne, czyste, dobrze wyposażone i szanowane jak domowe łazienki (czyste, estetyczne i odpowiednio zaopatrzone toalety mogą zmniejszyć stres związany z korzystaniem z nich, umieszczenie w nich plakatów przypominających o zasadach higieny może być bardzo pomocne).
• Monitorowanie sytuacji i regularne ocenianie, jak zasady dotyczące korzystania z toalet wpływają na uczniów (uczniowie mogą być zachęcani do dzielenia się swoimi doświadczeniami w tej kwestii, co pomoże w identyfikacji i rozwiązywaniu problemów oraz wprowadzeniu odpowiednich zmian w regulaminach szkoły).